ဓမၼဓရ=== တပည့္ေတာ္ နားလည္ သေဘာေပါက္ပါၿပီဘုရား။ စကားတစ္လုံး ရဲ႔ အဓိပၸါယ္ကုိ နက္နက္နဲနဲ သိဘုိ႔ အလြန္ အေရးႀကီးပါတယ္။ နယ္ (၄) ပါးကုိ နားမလည္ဘဲ နဲ႔ လည္း နက္နဲ ေသာ အသိဉာဏ္ကုိ ရၾက မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ နက္နဲေသာ အသိဉာဏ္ မရဘဲ နဲ႔လည္း စကားလုံး ရဲ႔ အဓိပၸါယ္ကုိ နက္နက္နဲနဲသိၾကမွာ မဟုတ္ပါဘူး။ ယခုေခတ္ တတ္ေနၾကတဲ့ ပညာတတ္ေတြဟာ ပညတ္ေပၚမွာ သိတာေလာက္ဘဲ ရွိၾကပါတယ္။ သေဘာနယ္ ႏွင့္ သုည နယ္ကုိ သိခြင့္ရေသာ သူေတြဟာေတာ္ ေတာ္ကံေကာင္းတဲ့သူေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

(ပညတ္ (၂)မ်ဳိး ကုိ တကယ္ မရွိေသာေၾကာင့္ ဘာမွ မဟုတ္ျခင္း၊ သေဘာ (၂)ခုကေတာ့ ဘာမွ မဟုတ္တာ ဘဲရွိျခင္း ၊)ဟုပီျပင္စြာသိရန္ တပည့္ေတာ္ကုိ ပဋိစၥသမုပၸါဒ္ အေၾကာင္း ေဟာၾကားေတာ္ မူပါဘုရား။

ဦးဝိဇယ===ပဋိစၥသမုပၸါဒ္ကုိ ပီျပင္စြာ နားလည္ေအာင္ဆုိရင္ နည္း (၄)ပါးကုိနားလည္မွ ျဖစ္မယ္ ဘုရား။

(၁) အဗ်ာပါရ အနတၱနည္း

(၂) ဧကတၳ နည္း

(၃) နာနတၳ နည္း

(၄) ဧဝံဓမၼတာနည္း အားျဖင့္ (၄)ပါးရွိပါတယ္။

အဗ်ာပါရ အနတၱ နည္းဆုိတာ — (၁) (တရားတစ္ခု- သေဘာ ႏွစ္ခု ၊သိမႈ အဗ်ာပါဒ အနတၱ နည္း) ဟူသည္ ႏွင့္အညီ —အေၾကာင္းအက်ဳိး တရားတုိ႔တြင္ အေၾကာင္တရား တစ္ခု သည္ ျဖစ္ပ်က္သေဘာ၊ တစ္ခုႏွင့္ မူလပ်က္သေဘာတစ္ခုသာ ရွိတယ္။

အက်ဳိးတရားတစ္ခု သည္ လည္း ျဖစ္ပ်က္သေဘာတစ္ခုႏွင့္ မူလပ်က္သေဘာ တစ္ခုသာရွိတယ္။—–ဟုအေၾကာင္းသည္ အက်ဳိးကုိလုပ္ေပးႏုိင္ေသာ ဗ်ာပါရ လုံးဝမရွိျခင္းသည္ (အဗ်ာပါရနည္း) ဟုေခၚပါတယ္။

အေၾကာင္းတရား ကုိလည္း မူလပ်က္ သုည နယ္ အထိ သိစရာဆုံးေအာင္သိျခင္း၊ အက်ဳိးတရားကုိလည္း မူလပ်က္ သုညနယ္ အထိ သိစရာဆုံးေအာင္သိျခင္းသည္ အနတၱ ဟုေခၚပါတယ္။

အေၾကာင္းကုိျဖစ္ေစ၊ အက်ဳိးကုိျဖစ္ေစ သိစရာဆုံးေအာင္မသိေသးလွ်င္ အတၱနယ္ ပင္ျဖစ္ပါတယ္။

( အဗ်ာပါရ အနတၱနည္း က၊ သကၠာယ အတၱဒိ႒ိ ပယ္သတည္း) ဟူသည္ ႏွင့္အညီ = အဗ်ာပါရ အနတၱ နည္း ကုိ ပီျပင္စြာ မသိမျမင္ ေသးရင္ သကၠာယဒိ႒ိ အတၱဒိ႒ိကုိ မပယ္ႏုိင္ေတာ့ပါ။ အဗ်ာပါရ အနတၱ နည္းကုိ ပီျပင္စြာသိမွ သကၠာယဒိ႒ိ၊ အတၱဒိ႒ိကုိ ပယ္ႏုိင္ပါတယ္။

သကၠာယဒိ႒ိ ဟူသည္မွာ— သေဘာနယ္ မွာ သိအပ္ေသာ သိစရာမ်ားသည္ (ပညတ္နယ္မွာ သိအပ္ေသာ သိစရာမ်ားကဲ့သုိ႔ အထင္အထည္ သိစရာမ်ားမဟုတ္ ) အသုံးပင္မက်ေသာ္လည္း ျဖစ္ပ်က္သေဘာမွ်ေတာ့ ထင္ရွားရွိေသာေၾကာင့္ (သကၠာယ) ဟု ေခၚပါတယ္။

ထုိျဖစ္ပ်က္သေဘာမွ် သကၠာယတရားထဲမွာ ျဖစ္ပ်က္သေဘာမွ် ေလာက္ေတာ့ ကုိယ္ပုိင္စြမ္းအား အႏွစ္သာရ ရွိတယ္ဟု ထင္ျခင္းသည္ (ဒိ႒ိ) ဟုေခၚပါတယ္။

သကၠာယ ဒိ႒ိ ဆုိလွ်င္ (ျဖစ္ပ်က္သေဘာမွ်၊ သကၠာယ ကုိ ကုိယ္ ပုိင္စြမ္းအားရွိတယ္ ထင္ျခင္း)ဟုနားလည္သေဘာေပါက္ရမယ္။

အတၱဒိ႒ိ ၏ အဓိပၸါယ္သည္ သကၠာယ ဒိ႒ိ နဲ႔တူပါတယ္။ အတၱဒိ႒ိ ဆုိလွ်င္ (ျဖစ္ပ်က္သေဘာမွ် သကၠာယ ထဲမွာ ကုိယ္ပုိင္စြမ္းအားရွိတယ္) ဟု သေဘာေပါက္ ရပါမယ္ဘုရား။

အဗ်ာပါရ အနတၱနည္းကုိ သိျမင္ေသာဝိဇၨၨာဉာဏ္သည္ အတၱဒိ႒ိ၊ သကၠာယဒိ႒ိ ဟူေသာ အထင္ အစြဲမ်ား ႏွင့္ ေျဖာင့္ေျဖာင့္ ဆန္႔က်င္ဘက္ ျဖစ္ပါတယ္။

ထုိ အထင္အစြဲမ်ား ေပ်ာက္ၿငိမ္း ႏုိင္ေသာေၾကာင့္ အဗ်ာပါရ အနတၱ နည္း သည္ သကၠာယဒိ႒ိ၊ အတၱဒိ႒ိ ကုိ ပယ္ႏုိင္ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။