အေနာက္ကမၻာျခမ္းတြင္ ထင္ရွားေသာ ေခတ္သစ္ပညာရွင္မ်ားအနက္ ဘုရားတည္ရိွမႈကို လက္ခံေသာပညာရွင္မ်ားရိွသကဲ့သို. ဘုရားတည္ရိွမႈကိုျငင္းဆိုေသာ ပညာရွင္မ်ားလည္းရိွသည္။ ခရစ္ေပၚၿပီး ဒုတိယရာစုႏွစ္အတြင္း၌လည္း ေရာမပညာရွင္ လူရွန္သည္ ထိုေခတ္ကဘာသာေရးကို ေလွာင္ေျပာင္ေရးသားခဲ့ဖူးသည့္ နည္းတူ တိုက္ဘားရီးယပ္စ္ ဘုရင္ဧကရာဇ္ကလည္း ‘အကယ္၍ ဘုရားမ်ားအား အေစာ္ကားခံရသည္ဟုဆိုလွ်င္ ထိုကိစၥကို ၎တို.ကိုယ္တိုင္ ေျဖရွင္းပါေစ’ ဟု မိန္.ၾကားခဲ့ျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့ဖူးသည္။ ဘုရားရိွမႈကို လက္မခံေသာ ေခတ္သစ္ပညာရွင္မ်ားမွာ ေအာက္ပါအတိုင္းျဖစ္သည္-

စပိန္မွ မြတ္စလင္ပညာရွင္ အဗားရိုးစ္ (၁၂ရာစု)။ ရုပ္သည္သာ အျမဲထာ၀ရတည္ရိွေၾကာင္းကို သင္ၾကားၿပီး ၀ိညာဥ္၏ အျမဲတည္ရိွမႈကို ျငင္းဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားတည္ရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။ သူသည္ ကလစ္ဖ္(သမၼတ) နန္းေတာ္မွ ႏွင္ထုတ္ျခင္းခံခဲ့ရသည္။

၀ီလ်ံက (ေအဒီ ၁၃၀၀မွ ၁၄၀၀)။ ဘုရားေက်ာင္းေတာ္ကလက္ခံေသာ ပရမတၳ၀ါဒႏွင့္ဆန္.က်င္ေသာ ပညတၱ၀ါဒကို ခ်ပ်ိဳးျခင္းျဖင့္ ဘုရားတည္ရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့သည္။ ပရမတၳ၀ါဒကား ေျပာင္းလဲမႈမရိွဟု ယူဆေသာ္လည္း ပညတၳ၀ါဒကား ေျပာင္းလဲေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သည္။

ကိုးပါးနီးကပ္စ္ (၁၃၄၇-၁၅၄၃ခုႏွစ္)။ ကမၻာသည္ စၾကာ၀ဠာ၏ ဗဟိုျဖစ္၍ ေနႏွင့္အျခားျဂိဳဟ္မ်ားက ကမၻာကိုလွည့္ပတ္ေနသည္ဟု ခရစ္ယာန္ေက်ာင္းေတာ္က အလယ္ေခတ္တစ္ေခတ္လံုး သင္ၾကားခ်က္ကို ဆန္.က်င္ခဲ့၍ ကမၻာသည္ ေနကိုလွည့္ပတ္ေနေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္ျခင္းျဖင့္ ေက်ာင္းေတာ္ကို ဆန္.က်င္ခဲ့သည္။ ကိုပါးနီးကပ္သည္ ဘာသာေရး၀န္ထမ္းမ်ား၏ ၀ိုင္း၀န္းဖိႏွိပ္မႈကို ခံခဲ့ရသည္။ သို.ရာတြင္ မေအာင္ျမင္ဘဲ ကက္ပလာ, တိုင္ခ်ိဳကရား, ဘရန္ႏိုႏွင့္ ဂယ္လီလီယိုတို.က ၎အယူအဆကို ျဖန္.ျဖဴးႏိုင္ခဲ့သည္။

ဖရန္စစ္ေဘကြန္ (၁၅၆၁-၁၆၂၆ခုႏွစ္)။ ေတြးေခၚမႈ သေဘာတရားသည္ ဘာသာေရးက်မ္း ပေယာဂ ကင္းလြတ္၍ သဘာ၀တရားကို ေလ့လာရမည္ျဖစ္ၿပီး သဘာ၀တရားမွ အေျဖရွာရမည္ဟု ေျပာျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့သည္။

အဂၤလန္မွ ေသာမတ္စ္ေဟာ့ (၁၅၈၈-၁၆၇၉ခုႏွစ္)။ ယႏၱရားရုပ္၀ါဒကို ခ်ပ်ိဳးျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ျပင္သစ္မွ ရဲေနေဒးကား (၁၅၉၆-၁၆၅၀ခုႏွစ္)။ စိတ္ႏွင့္ရုပ္ တည္ရိွမႈ (ဒြိတၱ၀ါဒ) ႏွင့္ ဆင္ျခင္တံု၀ါဒ (တကၠိတ၀ါဒ)ကို ခ်မွတ္ျခင္းျဖင့္ ဘုရားတည္ရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ဒတ္ခ်္မွ စပင္ႏိုပင္ဇာ (၁၆၂၃-၁၆၇၇ခုႏွစ္)။ ေဒးကား၏ ဒြိတ္တၱ၀ါဒကိုပယ္၍ အရာအားလံုး၏ အေျခခံတရားသည္ ရုပ္သာျဖစ္ေၾကာင္း ဖန္ဆင္းရွင္က ဖန္ဆင္းထားျခင္း မဟုတ္ေၾကာင္း ထုတ္ေဖာ္ေျပာျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။ ၎သည္ဂ်ဴးႏွင့္ ခရစ္ယာန္တို.၏ ၀ိုင္းပယ္ျခင္းကို ခံခဲ့ရသည္။

ဂ်ာမနီမွ လိုင္ဗနိ။ (၁၆၄၆-၁၇၁၆ခုႏွစ္)။ စပင္ႏိုဇာ၏ ၀ါဒလႊမ္းမိုးခံရၿပီး ခရစ္ယာန္ဘာသာကို မယံုၾကည္ျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။

အဂၤလန္မွဂၽြန္ေလာ့ (၁၆၃၂-၁၇၀၄ခုႏွစ္)။ ခရစ္ယာန္ဘာသာကို မႏွစ္သက္ေၾကာင္း ဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

စေကာ့မွ ေဒးဗစ္ဟယြမ္း (၁၇၁၁-၁၇၇၆ခုႏွစ္) ဘုရားသခင္ကို အာရံုအားျဖင့္ မသိႏိုင္၊ ထို.ေၾကာင့္ ဘုရားမရိွႏိုင္ဟု ဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ျပင္သစ္မွ ေဒးဒါးေရာ့ (၁၇၁၃-၁၇၈၄)။ ဘာသာေရးဆန္.က်င္ေသာ အေရးအသားမ်ားျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။

ျပင္သစ္မွ ဟိုးလ္ဘက္ခ်္ (၁၇၇၀ခုႏွစ္)။ ကမၻာသည္ အလိုအေလ်ာက္ ေရြ.ေလ်ာေနေသာ ရုပ္ျဒပ္မ်ားပင္ျဖစ္ေၾကာင္း ဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ျပင္သစ္မွ လာမက္ထရီ (၁၈ရာစု)။ ေဒးကား၏ စိတ္ႏွင့္ရုပ္ ယွဥ္တြဲတည္ရိွမႈကို လက္မခံဘဲ ရုပ္တစ္ခုသာရိွေၾကာင္းဆို၍ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ျပင္သစ္မွ ယန္းေပါဆက္။ ထာ၀ရဘုရားမရိွဟု ေၾကျငာျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။

ျပင္သစ္မွ ဒါလင္းဘတ္ (၁၇၁၇-၁၇၈၃ခုႏွစ္)။ ဆင္ျခင္တံု၀ါဒီျဖစ္၍ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့သည္။

ဂ်ာမနီမွ ပါေမာကၡေဒးဗစ္ဖရက္ ဒရစ္စထေရာ့စ္။ ေယရႈဘ၀စာအုပ္တြင္ ခရစ္၀င္က်မ္းလာ အျဖစ္အပ်က္မ်ားကို ေလ့လာေဖာ္ျပၿပီး ဘာသာေရးဟူသည္မွာ ဒ႑ာရီကို ဖန္ဆင္းတက္ေသာသူတို.၏ လက္ရာျဖစ္သည္ဟုဆို၍ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။ သူသည္ ပါေမာကၡရာထူးလည္း ျပဳတ္ခဲ့ရသည္။

ဂ်ာမနီမွ ပါေမာကၡဘရန္ႏိုေဘာ၀ါး။ ဘာသာမဲ့အသင္းကို ထူေထာင္ရန္ ၾကိဳးပမ္းျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။

ဂ်ာမနီမွ လပ္ဒြစ္ဖြားဘက္ခ်္ (၁၈၁၄-၁၈၇၂ခုႏွစ္)။ လူသားအျပင္ဘက္ရိွ အရာကား ဖန္ဆင္းရွင္ဘုရားမဟုတ္ သဘာ၀တရားသာ ျဖစ္သည္ဟုဆို၍ ဘုရားရိွသည္ဆိုျခင္းကို ျငင္းပယ္သည္။

ျပင္သစ္မွ ဒပ္ဖြန္ (၁၇၄၉ခုႏွစ္)။ ကမၻာျဖစ္ေပၚပံုကို တင္ျပျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။ သူသည္ ဘာသာေရး ဖိႏွိပ္မႈခံရ၍ ၎စာအုပ္ကို မွားသည္ဆိုၿပီး ျပန္လည္ရုပ္သိမ္းခဲ့ရသည္။ ဆြီဒင္မွ လင္းေနယပ္စ္လည္း အလားတူ ဖိႏွိပ္မႈခံခဲ့ရသည္။

လက္ပေလ့။ နက္ဗ်ဴလာ သေဘာတရားကိုတင္ျပၿပီး ဘုရားမလိုေၾကာင္း ဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

လိုင္းယဲလ္ (၁၈၆၃ခုႏွစ္)။ လူသည္ သမၼာက်မ္းစာတြင္ လာေသာအခ်ိန္ထက္ မ်ားစြာေစာ၍ ကမၻာေပၚတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ေၾကာင္း သက္ေသျပျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့သည္။ ၁၇ရာစုေခတ္က အဂၤလိပ္ဘုန္းေတာ္ႀကီး လိုင္ဖုတ္က ဘုရားသခင္သည္ လူသားကို ၄၀၀၄ဘီစီခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ ၂၃ရက္ေန. နံနက္၉နာရီအခ်ိန္တြင္ ဖန္ဆင္းခဲ့သည္ဟု တြက္ခ်က္ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

အဂၤလန္မွ ခ်ားလ္စ္ဒါ၀င္ (၁၈၀၉-၁၈၈၂ခုႏွစ္)။ တစ္စစျဖစ္ေပၚမႈ သေဘာတရားကို တင္ျပျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုခဲ့သည္။ ဤသေဘာတရားကို ဒါ၀င္မတိုင္မီကပင္ လာမက္ႏွင့္ေ၀ါေလ့စ္တို.က ခ်ပ်ိဳးခဲ့သည္ဟုဆိုသည္။

အဂၤလန္မွ ဟားဗက္စပင္ဆာ (၁၈၂၀-၁၉၀၃ခုႏွစ္)။ ဒါ၀င္၀ါဒကို ျဖန္.ျဖဴးျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္သည္။

ဂ်င္နားမွ သတၱေဗဒပါေမာကၡ ဟက္ကဲလ္။ တစ္စစျဖစ္ေပၚမႈ သေဘာတရားသည္ သဘာ၀တြင္သာမက လူ.ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၌ပါ အက်ိဳးသက္ေရာက္သည္ဟု ဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းဆိုသည္။

ဂ်ာမနီမွ ဂ်ဴးအမ်ိဳးသား ကားလ္မတ္စ္ (၁၈၁၈-၁၈၈၃ခုႏွစ္)။ သိပၸံနည္းက်ရုပ္၀ါဒကို ထူေထာင္ျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္ခဲ့သည္။

အဂၤလန္မွ အိန္ဂ်ဲလ္။ မတ္စ္၀ါဒကို ျဖန္.ျဖဴးျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္ခဲ့သည္။

အဂၤလန္မွ ဘာထရန္ရပ္ဆယ္ (၁၈၇၂ခုႏွစ္)။ ကၽြႏု္ပ္တို.ဘာေၾကာင့္ ခရစ္ယာန္မျဖစ္သနည္း စာအုပ္ကို ေရးသားထုတ္ေ၀ခဲ့သည့္ျပင္ ေလာကျပင္ပရိွ အပိုရုပ္ကို ဖယ္ထုတ္ရမည္ဟုဆိုျခင္းျဖင့္ တစ္နည္းအားျဖင့္ ဒိ႒ဓမၼ၀ါဒီတစ္ဦးအျဖစ္ျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္ခဲ့သည္။

ခ်ားလ္စ္ဘရက္ဒလပ္ဖ္။ မေကာင္းမႈရိွေနျခင္းသည္ ဘုရားရိွ၀ါဒီတို.အတြက္ အဓိကအခက္အခဲျဖစ္၏ဟု ေရးျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္ခဲ့သည္။

ေဒါက္တာအိုင္းစတိုင္း။ ဘုရားသခင္သည္ လူအား အျပစ္ဒဏ္ႏွင့္ ဆုလာဘ္ေပးျခင္းမွာ သူ.ကိုယ္သူ အားေပးရာ ေရာက္ေနေပသည္ ဟုဆိုျခင္းျဖင့္ ဘုရားရိွမႈကို ျငင္းပယ္ခဲ့သည္။
(မွတ္ခ်က္။ ဦးစိန္ထြန္း (မာမက-သုေတသီ) ၏ ကမၻာပတ္၍ ဘုရားရွာျခင္းစာအုပ္မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္။)